Nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası mal varlığına karşı suçlar alanında en ağır cezai yaptırımları bulunan suçlar arasında yer alır. Nitelikli dolandırıcılık suçu mağdurlar üzerinde ciddi ekonomik kayıplara neden olabilmektedir. Basit dolandırıcılık suçu ile nitelikli dolandırıcılık suçunu birbirinden ayıran en önemli özellik failin suçun işlenmesi sırasında kullanmış olduğu teknikler ve araçlardır. Failin suçun işlenmesi sırasında kullanmış olduğu tekniklere göre 3 yıl ile 10 yıl arasında değişen farklı cezai hükümler düzenlenmiştir. 

Nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası hakkında detaylı bilgiler vermeden önce özellikle dolandırıcılık suçunun unsurlarının tam olarak anlaşılabilmesi için suçun kanuni tanımı yapmak ile yazımıza başlayalım. Devamında nitelikli dolandırıcılıkta emsal kararlar doğrultusunda suçun unsurları, soruşturma ve yargılama usulleri ile daha ağır cezayı gerektiren haller ile hafifletici nedenler hakkında detaylı bilgilere ulaşabilirsiniz. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Nedir?

Dolandırıcılık suçunun genel tanımı esasen basit dolandırıcılık suçu olarak bilinen TCK 157/1 maddesinde yapılmıştır. Madde metninde yapılan tanıma göre; 

“Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak, kendisine veya başkasına yarar sağlamak”

Dolandırıcılık suçu olarak tanımlanmıştır. Nitelikli dolandırıcılık suçu ise TCK 158 maddesi ve alt bentlerinde yer alan seçimlik hareketlerin kullanılması ile gerçekleşir. 

Uygulamada Nitelikli Dolandırıcılık ve Basit Dolandırıcılık Suçlarının ayrımında sıklıkla hatalara düşüldüğü görülmektedir. Aşağıda hazırlamış olduğumuz bu tablo sayesinde her iki suçun ayrımı daha net anlaşılacaktır. 

Nitelikli ve Basit Dolandırıcılık Suçlarının Farkları

	BASİT DOLANDIRICILIK SUÇU (TCK 157	NİTELİKLİ DOLANDIRICILIK SUÇU (TCK 158)
Ceza Miktarı	1 yıl ile 5 yıl arasında hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası	3 yıl ile 10 yıl arasında hapis ve 5.000 güne kadar adli para cezası
Şikayete Tabi Mi?	Şikayete Tabi değil.	Şikayete tabi değil.
Uzlaşmaya tabi mi?	Evet uzlaşmaya tabi bir suçtur.	uzlaşmaya tabi değildir. Sanık / Şüpheli hakkında re’sen soruşturma ve kovuşturma yapılır
Zamanaşımı süresi	8 yıl	15 yıl
Görevli Mahkeme	Asliye Ceza Mahkemes	Ağır Ceza Mahkemesi

 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Cezası

TCK 157 maddesinde yapılan tanımdan da anlaşılacağı üzere nitelikli dolandırıcılık suçunun unsurları arasında “hileli davranışlar ile bir kişiyi aldatma” yer almaktadır. TCK 158 maddesinin düzenlenmiş olduğu nitelikli dolandırıcılık suçunun cezasının belirlenmesinde ise failin bu hileli davranışları etkili olmaktadır. TCK 158 ve alt bentlerinde düzenlenmiş nitelikli dolandırıcılık olarak kabul edilen seçimlik hareketler ile özellikleri genel hatları ile aşağıdaki gibidir. 

Dini Duygular İstismar Edilerek Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Dolandırıcılık suçunu nitelikli hale getiren ilk seçimlik hareket TCK 158/1-a maddesinde düzenlenmiştir. TCK 15/1-a maddesi ile sadece dini duyguların istismar edilmesi nitelikli hal sayılmakla yetinilmemiş ayrıca her türlü inanç ve duyguların sömürülerek suçun işlenmesi de suçun nitelikli hali olarak kabul edilmiştir. 

Suçun nitelikli hali olarak kabul edilmesinde daha çok dini inanç ve her türlü duyguların hassasiyetine binaen daha kolay manipüle gedilebiliyor olmasıdır. Esasen suçun nitelikli halleri arasında sayılması sadece kişisel mal varlığına yönelik bir koruma olmayıp toplumsal düzenin korunması da amaçlanmıştır. 

Örnekler

• Muska yazma karşılığında para alma
• Kurban bağışı toplama
• Büyü bozma vaadi
• Gerçeğe aykırı hac ve umre organizasyonu
• Dua ile hasta iyileştirme vaadi 

Nitelikli Dolandırıcılık Emsal Kararlar (TCK 158/1-a)

“Sanığın yolda karşılaştığı şikayetçiye “beni tanıdın mı, ben…’dan… Bayiinin işletmecis…’nın kardeşiyim, benim kayınvalidem öldü, fakirlere para dağıtıyoruz, tanıdığın fakir var mı, 20.000 TL dağıttık, daha dağıtacağız, ben Çiftelerli’yim, paraları sana verelim, tanıdığın fakirlere dağıt ” dedikten sonra başka bir adrese giderek dağıtacağı paraları ve şikayetçide bulunan para ve altınları hocaya okutacağını söylediği, kimliği tespit edilemeyen bir şahsın da katılımı ile şikayetçinin evine gittikleri ve şikayetçinin 10 adet küçük altın ve cebinde bulunan 265.00 TL’yi sanığa verdiği, sanığın şikayetçiyi başka bir adrese yönlendirdikten sonra ortadan kaybolduğu, iddia ve kabul olunması karşısında, eylemin temas ettiği, 5237 sayılı TCK’nın 158/1-a maddesinde düzenlenen “Dini inanç ve duyguların istismar edilmesi suretiyle” nitelikli dolandırıcılık suçunu oluşturup oluşturmayacağına ilişkin delilleri takdir ve tartışmanın üst dereceli Ağır Ceza Mahkemesine ait olduğu gözetilerek görevsizlik kararı verilmesi gerekirken duruşmaya devamla yazılı şekilde, hüküm kurulması hukuka aykırıdır.” (Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 13.01.2015 tarih ve 2015/6744 esas ile 2015/158 sayılı kararı)

Zor Durumdan Yararlanarak Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Suçun başka bir nitelikli hali TCK 15/1-b maddesinde “Kişinin içinde bulunduğu durum veya zor şartlardan yararlanılması suretiyle” işlenmesi şeklinde düzenlenmiştir. Yasa metninde yer alan “tehlikeli durum” ve “zor şartlar doktrinde ve suça ilişkin Yargıtay kararlarında çok daha geniş anlamlı yorumlanmaktadır. Tehlikeli ve zor durumlar mağdurun bir hastalığı şeklinde olabileceği gibi, sosyal koşullar hatta içinde bulunduğu olumsuz ekonomik koşulların getirdiği bir zorluk da olabilir. 

Tıpkı TCK 158/1-a maddesinde olduğu gibi bu şartlar altında olan kişilerin aldatılmaya çok daha müsait olması nedeniyle fiil nitelikli hali olarak kabul edilmiştir.

Örnekler

• Deprem, sel veya yangın gibi afetler sonrası gerçeğe aykırı yardım toplama
• Sosyal yardım bahanesiyle para almak
• Sahte rehberlik hizmetleri
• Kredi çıkartma vaadi
• Ameliyat öncesi talep edilen usulsüz bıçak paraları

Nitelikli Dolandırıcılıkta Emsal Kararlar (TCK 158/1-b)

“Tüm dosya kapsamına göre; katılanın eşinin bir süre önce ortadan kaybolduğu, sanık K3 X1 hesabından katılan ile irtibata geçerek kendisini katılanın kaybolan kocası olduğunu söyleyip yazışmalarla katılanı ikna ettiği, katılandan borçları olduğu için yanına gelemediğini belirterek para istediği, bu sırada katılanın durumu polise bildirdiği, katılanın önce temin etmiş olduğu 1.000 TL ile buluşma yerine gittiği, ancak sanığın ilk buluşmada buluşma yerine gelmediği, sanığın katılan ile tekrar internetten irtibata geçerek 3.000 TL getirmesini istediği, katılanın bir poşet içerisine kağıt koyarak sanığın buluşma için vermiş olduğu yere gittiği, sanığın katılanı cep telefonu ile yönlendirip poşeti çalıların içerisine bıraktığı, katılanın ayrılmasından sonra kendisinin de bir araba ile gelip bırakılan poşeti aldığı sırada çevrede tertibat almış olan polisler tarafından yakalandığı,

Her ne kadar sanık hakkında 5237 sayılı TCK nun 158/1-b, 35, 43/1 maddeleri uyarınca cezalandırılmasına karar verilmiş ise de, sanığın katılana internet yoluyla kendisini kocası gibi tanıtmasında katılanın tehlikeli veya zor durumda olmadığı, kocasını bulacağı vaadiyle para istemesi durumunda bu maddenin düşünülebileceği, sanığın X1 isimli internet sitesi yardımıyla yani bilişim sistemini kullanarak katılanı dolandırmaya çalışması nedeniyle eyleminin TCK nun 158/1-f maddesinde düzenlenen suçu oluşturacağı, her ne kadar sanık hakkında TCK nun 43/1 maddesinde düzenlenen zincirleme suç hükümlerinin uygulanması talep edilmiş ise de, sanığın ilk buluşmaya gitmemesi nedeniyle hazırlık hareketlerine doğrudan doğruya başlamadığı, bu şekilde gönüllü vazgeçtiği ve o zamana kadarki eylemlerinin suç teşkil etmediği, sanığın 3.000,00 TL parayı almaya geldiği sırada yakalanmış olması nedeniyle zincirlemesiz tek suç kabul edilmiş ve sanık K3’ye Niğde 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 2019/259 Esas, 2020/12 karar sayılı kararı CMK nun 280/2 maddesi uyarınca kaldırılarak, sanığın bilişim yoluyla dolandırıcılığa teşebbüs suçundan eylemine uyan TCK’nun 158/1-f-son, 35/2, 53/1 maddeleri uyarınca cezalandırılmasına…” (Kayseri BAM 8. Ceza Dairesinin 02.07.2020 tarih. 2020/248 esas ve 2020/425 sayılı kararı)

Algılama Zayıflığından Yararlanarak Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası 

Algılama yeteneğinin zayıflığı, yaş küçüklüğü, ihtiyarlık, kocam, bilgisizlik veya tecrübesizlik olabileceği gibi kişide bulunan zeka geriliği şeklinde de olabilir. 

Tüm bu durumlar yukarıda olduğu gibi mağdurun algılama yeteneğinin kötüye kullanılması şeklindedir. TCK 158/1-c maddesinde yer alan algılama zayıflığı kalıcı bir şekilde sürekli suretle olabileceği gibi, geçici süre ile de gerçekleşen şok hali veya panik hali şeklinde de olabilir. TCK 158/1-c maddesinde bu konuda bir ayrım yapılmamıştır. Nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası unsurları başlığında daha detaylı değineceğimiz gibi suçun nitelikli halinin kabulü için failin bunu bilerek kasıtlı olarak hareket etmesi ve mağdurun normal şartlara göre daha fazla aldatılmaya müsait olması gerekir. 

Örnekler

• Yaş küçüklüğü
• Yaşlılık / kocama
• Zihinsel engellilik hali
• Herhangi bir konuda bilgisizlik veya deneyimsizlik
• Şok veya panik halinde bulunma

Kamu Kurumları Aracı Kılınarak Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Ceza avukatı olarak nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası alanında en sık rastladığımız seçimlik hareket TCK 158/1-d maddesinde düzenlenmiştir. TCK 158/1-d maddesi ile sadece kamu kurum ve kuruluşlarının aracı kılınması nitelikli hal olarak kabul edilmemiş, siyasi parti, dernek, vakıf gibi kuruluşların da aracı olarak kalınması suçun nitelikli halini oluşturmaktadır. 

Bu nitelikli halin oluşumu için failin gerçekten kamu görevlisi olup olmadığının bir önemi yoktur. Kendisini kamu kurumları ile ilişkili olduğunu göstermek dahi nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşumu için yeterlidir. 

Örnekler

• Belediye adına sahte yardım kampanyaları düzenlemek
• Siyasi parti veya dernek adına bağış toplamak
• Kamu kurum ve kuruluşlarının logoları kullanılarak sahte belgelerde işlemler yapmak
• Meslek odası adına aidat toplamak

Kamu Kurum ve Kuruluşları Zararına Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Yukarıda sıralamış olduğumuz durumlardan farklı olarak TCK 158/1-e maddesinde suçun mağduru daha çok kamu kurumlarıdır. Diğer bir ifade ile suçtan zarar gören bu kez kamu kurumlarıdır. Bu özelliği itibariyle kısmen de olsa TCK 158/1-e maddesinin topluma karşı işlenin bir suç olduğunu da söyleyebiliriz. 

Nitelikli Dolandırıcılıkta Emsal Kararlar (TCK 158/1-e)

“Olay, sanığın aşamalardaki beyanları ve kısmi ikrarı, Samsun 4.Noterliği 21.05.1999 tarih ve 12889 yevmiye nolu vekaletname, Nüfus Müdürü K2’ın 17.09.2012 tarihli bilirkişi raporu, Havza Kadastro Mahkemesinin 04.03.2015 tarihli ihbar yazısı, Ziraat Bankası İlkadım Şubesinin 15.04.2014 tarihli yazısı, SGK Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Hizmet Akdiyle Çalışanlar Emeklilik Daire Başkanlığı’nın 12.03.2015 ve 21.07.2015 tarihli yazıları, SGK Başkanlığı Borç Bildirim Belgesi, İlkadım Kaymakamlığı İlçe Nüfus Müdürlüğü’nün 27.05.2015 tarihli vukuatlı nüfus kayıt örneği, SGK Başkanlığı Samsun Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 28.09.2016 tarihli zararın giderilmediğini bildirir yazısı, sabıka kaydı ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sanık K3’nun ölen K1’nun oğlu olduğu, K1’nun hayattayken kendisine ait dul maaşını çekmesi için oğlu K3’na Samsun 4.Noterliğinde 21.05.1999 tarih ve 12889 yevmiye nolu vekaletname ile yetki verdiği, K1’nun 02.07.2007 tarihinde vefat ettiği, ölüm tarihinden sonra K1’na maaş ödememesi yapılmaması gerekirken Ziraat Bankası İlkadım Şubesinin 15.04.2014 tarihli yazısında K1 adlı kişiye SGK tarafından bağlanan maaş hesabından 21.08.2002 ile 21.11.2008 tarihleri arasında Samsun 4.Noterliğinin 21.05.1999 tarih ve 12889 Yevmiye Numaralı vekalet ile K3’na nakden ödendiği veya banka kartıyla ATM den çekildiğinin bildirildiği, (22/08/2007, 24/09/2007, 26/10/2007, 16/05/2008, 21/10/2008 tarihlerinde olmak üzere toplamda 5 kez para çektiği) yine SGK Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Hizmet Akdiyle Çalışanlar Emeklilik Daire Başkanlığı’nın 21.07.2015 tarihli yazısında kurumlarından maaş almakta olan K1’nun 02.07.2007 tarihinde vefat etmesine rağmen tarafına 7699,45 TL yersiz ödeme yapılarak kurumlarının zarara uğradığının bildirildiği, böylelikle Sanık K3’nun kendi kısmi ikrarından da anlaşılacağı üzere 02/07/2007 tarihinde ölen annesi K1’nun hayatta olduğu dönemde kendisine verdiği vekaletname ve banka kartına dayanarak vefatından itibaren aylıklarını çekmeye devam ettiği, bu işlemin ortaya çıkmaması için ölen K1’nun ölüm kaydını nüfus müdürlüğüne bildirmeyerek gizlemek suretiyle katılan kurumu 7.699,45 TL zarara uğramasına sebebiyet verdiğine ve bu şekilde kamu kurumuna karşı dolandırıcılık suçunu işlediğine dair İlk Derece Mahkemesinin mahkumiyet kararında bir isabetsizlik görülmemiştir.” (Samsun Bölge Adliye Mahkemesinin 04.01.2017 tarihli 2016/147 esas ve 2017/14 sayılı kararı)

Banka ve Bilişim Sistemleri Aracılığı İle Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Teknolojik gelişmelerin hızla armasına paralel olarak dijital ortamda ve bilişim sistemleri kullanılarak işlenin suçlarda fark edilir bir artış gözlemlenmeye başlanmıştır. Bilişim sistemleri kullanılarak işlenen nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası da bunlardan sadece birisidir. 

TCK 158/1-f maddesinde sadece bilişim sistemlerinin aracı kılınması suçun nitelikli hali olarak sayılmamış, beraberinde suçun işlenmesi sırasında banka ve kredi kuruluşlarının aracı kılınması nitelikli dolandırıcılık suçu olarak kabul edilmiştir. 

Yukarıda sıraladığımız ve devamında değineceğimiz diğer seçimlik hareketlere nazaran özellikle ilişim sistemlerinin kullanılması ayrı bir bilgi ve uzmanlık gerektirir. Sahte sosyal medya hesapları veya sahte web siteleri aracılığı ile ulaşılabilir kişi yani mağdur sayısı kat ve kat artmaktadır. Geniş bir kitle suçun mağduru olmaya adaydır. Bu nedenle İstanbul / Kartal ceza avukatı olarak son yıllarda en çok işlenen dolandırıcılık suçunun TCK 158/1-f maddesinde yer alan seçimlik hareket sonucu gerçekleştiğini söyleyebiliriz. 

Örnekler 

• Sahte internet sayfaları
• Kredi kartı / banka kartı kopyalanması veya bilgilerin çalınması
• Pos makinesi dolandırıcılığı
• Sahte kredi kartı teklifleri
• Sahte mobil bankacılık uygulamaları

Basın ve Yayın Araçlarının Sağladığı Kolaylıktan Yararlanmak Suretiyle Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Bilişim sistemlerinde olduğu gibi basın ve yayın araçları da kullanılarak ulaşılabilecek kitle sayısı artmaktadır. Diğer durumların aksine fail bu kez, radyo, televizyon, dergi veya gazete gibi hatta bu konuda hazırlanmış reklam mahiyetindeki web siteleri aracılığıyla mağdurlara ulaşmaktadır. Son yıllarda sıklıkla gündeki yerini koruyan “çiftlikbank” TCK 158/1-g maddesine en yakın örnek olarak gösterilebilir. 

Örnekler

• Tv, gazete, dergi veya web siteleri aracılığı ile sahte yatırım fırsatları sunmak
• Sosyal medya platformları aracılığı ile kolay para kazanma vaatleri 
• Dijital ortamlarda belirli bir sahte ürünü almaya yönlendirmek
• Tv reklamları ile sahte sağlık ürünleri satmak

Sigorta Bedelini Almak Maksadıyla Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

İstanbul Ağır Ceza Avukatı olarak sık karşılaştığımız bir başka dolandırıcılık suçu ise TCK 158/1-k maddesinde düzenlenmiştir. Sıklıklı sigorta şirketlerinin ödeme yükümlülüğü altındaki zararların doğmamış olmasın rağmen doğmuş gibi gösterilerek gerçekleşmektedir. Bu sahte kaza tutanakları, gerçeği yansıtmayan yangın raporları veya gerçekleşmemiş hırsızlık olaylarını gerçekleşmiş gibi göstererek sigorta şirketinin yanıltılması şeklinde gerçekleşmektedir. 

Nitelikli Dolandırıcılıkta Emsal Kararlar (TCK 158/1-k)

“İddia, sanık savunması,TARSİM Risk inceleme raporu, bilirkişi raporları ve dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde, Sanığın, F1 Sigorta A.Ş. tarafından kendisi adına, Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi hesabına düzenlenmiş N1 nolu devlet destekli küçükbaş hayvan hayat sigortası poliçesi ile sigortalanan TR420003786045, TR420003786060 ve TR420003786021 kulak küpe numaralı hayvanlarının, sırasıyla 01/03/2014, 29/05/2013 ve 16/12/2013 tarihlerinde hasarlandığına ilişkin sigorta kurumuna müracaatta bulunulduğu, kulak küpeleri belirtilen ve risk inceleme işleminde poliçe kapsamında kayıt altına alınan TR420003786045, TR420003786060 ve TR420003786021 kulak küpe numaralı hayvanların fiziki özelliklerinin, hasar ihbarı yapılan hayvanların fiziki özelliklerinden farklı olduğunun şikayetçi kurum tarafından tespit edildiği, bu nedenle eylemin teşebbüs aşamasında kaldığı iddia edilen olayda;

Bilirkişi CD çözümü ve mahkememizce gözlemlenen, sigortalanan ve hasarlanan hayvanlara ilişkin fotoğraflar arasında yapılan karşılaştırma ve tüm dosya kapsamından, her bir sigortalanan hayvan ile onun küpe numarası gösterilerek hasarlandığı belirtilen hayvan arasında açıkça farklı, birbiri ile karıştırılmaları mümkün olmayacak kadar ayırıcı özellikler bulunması nedeniyle sanığın eyleminin sergileniş açısından katılanın denetim imkanını ortadan kaldıracak nitelikte olmadığı hile boyutuna ulaşmadığı anlaşılmakla, sigorta bedelini almak amacıyla dolandırıcılık suçunun yasal unsurlarının oluşmadığından, Seydişehir Ağır Ceza Mahkemesinin 28/12/2016 tarih 2016/162 Esas ve 2016/173 Karar sayılı mahkumiyete ilişkin hükmünün 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 280. maddesinin 2. fıkrası uyarınca kaldırılarak sanığın atılı suçtan beraatine…” (Bölge Adliye Mahkemesinin 18/04/2017 tarih, 2017/238 esas ve 2017/434 sayılı kararı) 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Cezası

Türk Ceza Kanununun 158. maddesi alt bentlerinde sıralanmış olan seçimlik hareketlerin gerçekleşmesi halinde fail hakkında ön görülen cezai yaptırım; 3 yıl ile 10 yıl arasında hapis cezası ile 5.000 güne kadar adli para cezasıdır. 

Ancak nitelikli dolandırıcılık suçu cezası failin seçimlik hareketlerine göre kısmen de olsa değişiklik gösterebilmektedir. Örneğin Türk Ceza Kanununun 158. maddesi alt bentlerinde yer alan; 

• Kamu kurum ve kuruluşlarının zararına olarak, (TCK 158/1-e)

• Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle, (TCK 158/1-f)

• Serbest meslek sahibi kişiler tarafından, mesleklerinden dolayı kendilerine duyulan güvenin kötüye kullanılması suretiyle, (TCK 158/1-j)

• Sigorta bedelini almak maksadıyla, (TCK 158/1-k)

• Kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta ya da kredi kurumlarının çalışı olarak tanıtması veya bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle, (TCK 158/1-l)

Şekillerde nitelikli dolandırıcılık suçunun işlenmesi halinde fail hakkında yukarıda belirtmiş olduğumuz ceza alt sınırı 4 yıldan aşağı olamaz. Ayrıca fail hakkında öngörülen adli para cezası elde edilen menfaatin 2 katından az olamamaktadır. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası İçin Daha Ağır Cezayı Gerektiren Haller

Nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası için daha ağır cezayı gerektiren haller Türk Ceza Kanunumuzun 158/3 maddesinde sıralanmıştır. 

• Birden Fazla Kişi İle Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Birden fazla kişi ile dolandırıcılık suçunun işlenmesi, suçun daha planlı ve istikrarlı şekilde işlenmesinden dolayı mağdurun manipüle edilmesi daha kolaydır. Bu nedenle nitelikli dolandırıcılık suçunun daha ağır cezayı gerektiren halleri arasında sayılmıştır. Suçun TCK 158/3 maddesinde belirtilen şekilde işlenmesi halinde failler hakkında verilecek olan ceza gerek TCK 157 maddesi (basit dolandırıcılık suçu) gerekse TCK 158 maddesi (nitelikli dolandırıcılık suçu) için yarı oranında arttırılmasına imkan tanımaktadır. 

• Örgütlü Şekilde Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası

Daha ağır cezayı gerektiren bir başka hal ise suçun bir örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesidir. Yukarıda sıralamış olduğumuz diğer durumlara nazaran çok daha ağır cezai yaptırımlarla karşılaşmak mümkündür. Dolandırıcılık suçunun örgütlü şekilde işlenmesi halinde failler hakkında TCK 157 ve TCK 158 maddeleri uyarınca verilecek olan cezalarda 1 kat oranında ceza artırımı yapılmaktadır. 

Görüldüğü gibi nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası özellikle TCK 158/3 maddesinde yer alan daha ağır cezayı gerektiren hallerin varlığı halinde çok daha fazla cezai yaptırımlarla karşılaşmaya zemin hazırlayan bir suç tipidir. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası Unsurları

TCK 158 maddesinde sıralamış olduğumuz seçimlik hareketlerden de anlaşılacağı üzere her bir seçimlik hareket için kısmen de olsa suçun farklı unsurları olabilmektedir. Ancak gerek nitelikli dolandırıcılık suçu ve gerekse basit dolandırıcılık suçu için suçun oluşması için bir takım temel unsurların bulunması gerekir. İçtihatlar, doktrin ve nitelikli dolandırıcılık suçu Yargıtay kararlarını göz önüne alarak suçun unsurlarını ve özelliklerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz. 

Hileli Davranış

Fail tarafından gerçekleştirilen ve mağdurun idaresini etkileyebilecek her türlü fiil hileli davranış olarak kabul edilebilir. Genel olarak mağduru yanılgıya düşürebilecek nitelikteki sözlü, yazılı veya fiili davranışlardır. Elbette ki her hileli davranış nitelikli dolandırıcılık suçunun unsurlarını oluşturmaz. 

Bütün dolandırıcılık suçlarında hileli davranışlardan söz edebilmek için yine bir takım unsurların varlığı aranır. Nitelikli dolandırıcılık suçu Yargıtay kararlarında ve bu konuda verilmiş yerel mahkeme kararlarında genellikle aşağıdaki hususlar üzerinde durulmaktadır. 

Hileli Davranışın Aldatma Kabiliyeti Bulunmalıdır

Nitelikli dolandırıcılık suçunun unsurları oluşup oluşmadığı konusunda en fazla aldatma kabiliyeti üzerinde durulur. Dolandırıcılık suçunda aldatma kabiliyeti makul bir kişiyi aldatabilecek nitelikteki hileli davranışlardır. Çocuğu zaman inanması güç olan yalan ve hileli davranışlar suçun unsurlarını ortadan kaldırabilmektedir. 

Nedensellik Bağı

Ceza hukukumuzda suç olarak tanımlanmış birçok fiilde olduğu gibi nitelikli dolandırıcılık suçlarında da nedensellik bağı, failin hileli davranışı ile mağdurun uğramış olduğu zarar arasında kurulmalıdır.

Kast Unsuru

TCK 157 maddesinde yapılan tanım ve TCK 158 maddesindeki seçimlik hareketler birlikte değerlendirildiğinde suçun taksirle işlenmesinin mümkün olmadığı anlaşılacaktır. Bu nedenle “kast” dolandırıcılık suçunun manevi unsuru olarak karşımıza çıkar. 

Haksız Bir Menfaat Temin Edilmiş Olmalıdır

Basit veya nitelikli dolandırıcılık suçu fark etmeksizin her iki durumda da fail yukarıda detaylandırdığımız hileli davranışları sonrasında menfaat temin etmiş olmalıdır. Menfaat nakit şekilde para olarak sağlanabileceği gibi, bir hizmet / mal veya eşya hatta borçtan kurtulma şeklinde finansal avantaj şeklinde de gerçekleşebilir. 

Suçun Nitelikli Hallerinin Unsurları

Yukarıda sıralamış olduğumuz unsurlar genel olarak basit dolandırıcılık ile beraber nitelikli dolandırıcılık suçu unsurları arasında yer alır. Ancak suçun nitelikli olarak değerlendirilebilmesi için aşağıdaki seçimlik hareketlerin bir veya bir kaçının gerçekleşmesi gerekir. 

• Dini inançların istismar edilmesi
• Her türlü duyguların istismar edilmesi 
• Kamu kurumlarının zarına dolandırıcılık
• Kamu görevlisinin nüfuzunu kötüye kullanması
• Tacir veya şirket yöneticilerinin ticari faaliyetleri sırasında yapmış olduğu hileli davranışlar
• Belirli bir meslek veya sanatın sağladığı kolaylıklarda yararlanma
• Bilişim sistemlerinin aracı kılınması
• Banka veya finans kuruluşlarının aracı kılınması
• Basın veya yayın araçlarının aracı kullanılması
• Sigorta bedelini almak maksadıyla
• Suçun birden fazla kişi tarafından işlenmesi (ağırlaştırıcı nedenler)
• Suçun örgütlü şekilde işlenmesi (ağırlaştırıcı nedenler)

Nitelikli Dolandırıcılık Suçun Özel Görünüş Biçimleri

Nitelikli Dolandırıcılık Suçuna Teşebbüs

Dolandırıcılık suçları için teşebbüs hükümlerinin uygulanması mümkündür. Diğer suçlarda olduğu gibi fail suçu işlemeye elverişli hareketlere başlamasına rağmen elinde olmayan sebeplerle menfaat temin edemeden suçu tamamlayamaması halinde fail hakkında teşebbüs hükümleri uygulanır. Dolandırıcılık suçunun teşebbüs aşamasında kaldığı anlaşılması halinde fail hakkında yukarıda belirtmiş olduğumuz ceza miktarlarında 1/4 ile 3/4 arasında ceza indirimi yapılır. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçuna İştirak

TCK 158/3 maddesinde de belirtildiği gibi nitelikli dolandırıcılık suçuna iştirak pek mümkün değildir. Hatta suçun birden fazla kişi tarafından işlenmesi daha ağır cezayı gerektiren haller arasında sayılmıştır. Ancak bazı durumlarda TCK 39 maddesinde yer alan “yardım etme” mümkün olabilmektedir. Fail dolandırıcılık suçuna yardım etme şeklinde sorumlu tutulması halinde hakkında verilecek olan cezada yarı oranında indirim yapılır. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçunda İçtima

Dolandırıcılık suçlarında genellikle “gerçek içtima” söz konusu olur. Daha çok resmi belgede sahtecilik suçu ile birlikte gerçekleşen dolandırıcılık suçlarında fail ve failler hakkında gerçek içtima uygulanarak nitelikli dolandırıcılık suçu ve resmi belgede sahtecilik suçlarından ayrı ayrı hüküm kurulur. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçunda Etkin Pişmanlık

Etkin pişmanlık Türk Ceza Kanunumuzun 168. Maddesinde düzenlenmiştir. Dolandırıcılık suçu ve nitelikli dolandırıcılık suçları için fail hakkında koşulların oluşması halinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması mümkündür. TCK 168. Maddesinde yer alan hükme göre failin; 

• Soruşturma aşamasında suçun mağdurunun zararının karşılanması halinde; 2/3’e varan oranlarda ceza indirimi yapılabilir. 
• Yargılama sırasında karar verilmeden önce failin etkin pişmanlık göstererek mağdurun zararını tazmin etmesi durumunda ise; Yarı oranına kadar (1/2) ceza indirimi yapılabilir. 

Diğer mal varlığına karşı suçlarda olduğu gibi nitelikli dolandırıcılık suçunda da failin etkin pişmanlığı kısmi geri verme veya tazmin şeklinde gerçekleştirmesi halinde yukarıda sıralamış olduğumuz ceza indirimleri ancak ve ancak mağdurun rızası dahilinde yapılır. Bu nedenle mağdurun uğramış olduğu zararının tamamının tazmin edilmesi fail açısından ceza indirimi için önemli bir yere sahiptir. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası İçin Yargılama

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hukuk sistemimizde yargılamada görevli ceza mahkemeleri özel mahkemeler hariç olmak üzere genel olarak; Asliye Ceza Mahkemesi ve Ağır Ceza Mahkemesi olarak ikiye ayrılmaktadır. Yargılamada 10 yıl üzerindeki hapis cezası öngörülen suçlarda yargılama görevi Ağır Ceza Mahkemelerine, 10 yıl ve daha az süreli hapis cezalarında ise yargılama görevi Asliye Ceza Mahkemelerine aittir. 

Her ne kadar nitelikli dolandırıcılık suçu ve cezası için ceza üst sınırı 10 yıl olarak belirlenmiş ise de; 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun ile ceza üst sınırı 10 ve daha az olmuş olsa dahi TCK 158 ve alt bentleri için yargılama görevi Ağır Ceza Mahkemesi olarak belirlenmiştir. 

Kural olarak suç olarak tanımlanmış bir fiilden dolayı yapılacak yargılamada yetkili mahkemeler suçun işlenmiş olduğu yer mahkemeleridir. Dolandırıcılık suçlarında da yetkili mahkeme yine suçun işlenmiş olduğu yer mahkemesi olup, yetkili mahkemenin belirlenmesinde failin menfaati temin etmiş olduğu yer dikkate alınmaktadır. Örneğin telefon ile dolandırıcılık suçunun işlenmesinde mağdur İstanbul / Kartal ilçesinde bulunması, buna rağmen failin İstanbul Anadolu yakasında bulunması halinde; Yetkili mahkeme İstanbul Ağır Ceza Mahkemeleri yetkilidir. (Avrupa yakası)

Nitelikli Dolandırıcılıktan Beraat Edilir Mi?

Nitelikli dolandırıcılık suçu şikayet tabi suçlar arasında yer almaz. Bu nedenle şikayet yokluğu veya şikayetten vazgeçme gibi nedenlerle düşme kararı verilmesi mümkün değildir. Dolandırıcılık suçlarından beraat edebilmek için ancak ve ancak suçun unsurlarının oluşmaması gerekir. Suçun unsurlarının oluşmaması halinde sanık hakkında beraat kararı verilir. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası İçin Zamanaşımı Süreleri

Ceza alt ve üst sınırları itibariyle TCK 158 maddesi için öngörülen zamanaşımı süresi 15 yıldır. Kural olarak ceza hukukumuzda ceza zamanaşımı süresinin kesilmesi halinde bu süreler yeniden başlar ancak her durumda ceza zamanaşımı süresi kesilmiş olsa dahi bu süre 2 katını aşamaz. Aşağıdaki durumlarda ise dolandırıcılık suçlarında ceza zamanaşımı süresi kesilir.

Zamanaşımı Süresini Kesen Haller

• Cumhuriyet savcılığı tarafından şüphelinin savunmasının alınması
• Sorgu hakimliği tarafından şüphelinin sorgusunun yapılması
• Şüpheli hakkında iddianame düzenlenmesi
• Tutuklama kararları
• Sanık hakkında atılı suçlamadan dolayı karar verilmesi

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu ve Cezası İçin İndirim Nedenleri

İNDİRİM TÜRÜ	İNDİRİM ORANI
Etkin Pişmanlık (Soruşturma Aşamasında)	1/3’e varan oranlarda
Etkin Pişmanlık (Yargılama Aşamasında)	1/2’ye varan oranlarda
Suça Teşebbüs	1/4 ile 3/4 oranlarında
Yaş Küçüklüğü (12 – 15 Yaş Aralığı İçin)	1/3 ile 1/2 oranlarında
Yaş Küçüklüğü (15 – 18 Yaş Aralığı İçin)	1/2 ile 2/3 oranlarında
Sağır ve Dilsizlik	1/2 ile 1/3 oranlarında
İyi Hal indirim	1/6’ya varan oranlarda

 

SIK SORULAN SORULAR

Nitelikli Dolandırıcılıkla Suçlanıyorum

Nitelikli dolandırıcılıkla suçlanıyorum… diyorsanız kesinlikle bu konuda ceza avukatından hukuki destek almanızı öneririz. Yukarıda yapmış olduğumuz açıklamalardan da anlaşılacağı üzere suçun unsurlarının oluşup oluşmadığının belirlenmesi yoğun bir hukuki bilgi içermektedir. Dolandırıcılık suçlarında suçun unsurlarının oluşmadığının tespit edilmesi halinde sanık / şüpheli hakkında beraat kararı verilir. Ayrıca gerek basit dolandırıcılık suçu gerekse nitelikli dolandırıcılık suçu “yüz kızartıcı suçlar” arasında yer alması nedeniyle soruşturma aşamasından itibaren önemli üzerinde durulması gereken bir suç tipi olduğunu hatırlatmak isteriz. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçlarında Şikayetten Vazgeçme Mümkün Müdür?

Soruşturma aşamasında veya yargılama aşamasında suçun mağdurunun şikayetinden vazgeçmesi fail açısından hukuki bir sonuç doğurmaz. Çünkü Nitelikli dolandırıcılık suçu şikayete tabi bir suç değildir. Mağdurun şikayetinden vazgeçmiş olmasını görevli yargı birimlerine bildirmesinde bir sakınca yoktur. Ancak mağdur şikayetinden vazgeçmiş olsa dahi fail hakkında re’sen soruşturma ve kovuşturma yapılır ve akabinde ceza verme yoluna gidilir. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçlarında Zararın Giderilmesi

Dolandırıcılık suçlarında zararın giderilmesi yukarıda da belirttiğimiz gibi soruşturma veya kovuşturma aşamasında zararın giderilmesine bağlı olarak ciddi cezada indirim sebepleri arasında yer alır. Basit dolandırıcılık suçunda zararın giderilmesi uzlaşma şeklinde olması halinde fail hakkında ceza verme yoluna gidilmez. Ancak aynı durum TCK 158 maddesi için geçerli değildir. Zira nitelikli dolandırıcılık suçu uzlaşmaya tabi suçlardan değildir. Buna rağmen yine zararın giderilmesi halinde fail hakkında etkin pişmanlık hükümleri uygulanarak ceza indirimi yapılabilir. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçunun En Ağır Cezası Nedir?

Genel olarak suçun cezai yaptırımı 3 yıl ile 10 yıl arasında hapis ile 5.000 güne kadar hapis cezasıdır. Ancak suçun örgüt faaliyetleri kapsamında işlenmesi halinde TCK 158/3 maddesi gereğince failler hakkında verilecek olan ceza 1 kat arttırılır. Cezada herhangi bir indirim nedeni uygulanması halinde 10 yıl hapis cezasının 1 kart artırılması ile en fazla 20 yıl hapis cezası ve 10.000 güne kadar adli para cezası verilebilir. 

Nitelikli Dolandırıcılıkta Dava Nasıl Düşer?

Ceza dava dosyasında sanık hakkında beraat kararı verilmesi ile davanın düşmesi oldukça farklı kavramlardır. Genel hatları ile herhangi bir ceza davasının düşmesi için aşağıdaki durumların oluşması gerekir. 

• Zamanaşımı süresinin dolması
• Sanığın ölümü
• Genel veya özel af
• Uzlaşmaya tabi suçlarda uzlaşmanın sağlanması
• Şikayete tabi suçlarda şikayetten vazgeçilmiş olması
• Ön ödemenin gerçekleşmesi
• Kovuşturma şartlarının sonradan ortadan kalkması

Nitelikli Dolandırıcılığın Cezası Kaç Yıl?

Daha ağır cezayı gerektiren haller dışında TCK 158 ve alt bentlerinde belirtilen şekilde suçun işlenmesi halinde fail hakkında 3 yıl ile 10 yıl arasında hapis cezası ve 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülmüştür. Ayrıca suçun birden fazla kişi ile veya örgüt faaliyetleri kapsamında işlenmesi failler hakkında yarı oranında ve bir kat oranında ceza artırımına zemin hazırlayacaktır. 

Nitelikli Dolandırıcılıktan 5 Yıl Ceza Alan Ne Kadar Yatar?

Mükerrer ve tekerrür suçlar haricinde dolandırıcılık suçlarının infaz oranı 1/2 şeklindedir. Mevcut infaz kanunumuza göre failin 5 yıl ceza alması halinde 2 yıl 6 ay hapis cezası ceza infaz kurumlarında infaz ettirilir. 2 yıl 6 ay hapis cezasının son 1 yılı denetimli serbestlik olarak gerçekleşeceğinden sonuç olarak hükümlü 18 ay süre ile ceza infaz kurumlarında cezasını infaz eder. 

Telefonla Dolandırıcılığın Cezası

Telefonla dolandırıcılık daha çok suçun nitelikli hali olarak kabul edilmektedir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi nitelikli dolandırıcılık suçu cezası 3 yıl ile 10 yıl arasında hapis cezası ile beş bin güne kadar adli para cezasıdır. 

Nitelikli Dolandırıcılıkta Uzlaşma Nasıl Olur?

Sadece basit dolandırıcılık suçu uzlaşmaya tabidir. Nitelikli dolandırıcılık suçu uzlaşmaya tabi suçlar arasında yer almaz. Bu nedenle suçun mağduru ve faili arasında uzlaşma hükümleri uygulanmamaktadır. 

Nitelikli Dolandırıcılık Suçu Şikayet Dilekçesi Örneği

… CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA

Şikayetçi

Adı Soyadı : …

T.C. Kimlik No : …

Adres : …

Vekili : …

 

Şüpheli

Adı Soyadı : …

Adres : …

SUÇ YERİ : İstanbul / Kartal

SUÇ TARİHİ : …

ŞİKAYET KONUSU : Türk Ceza Kanununun 158 ve devamı maddeleri uyarınca şüpheli hakkında Nitelikli Dolandırıcılık suçundan dolayı kamu davası açılması talebi

AÇIKLAMALAR : 

1. Açık kimlik ve adres bilgileri tespit edilemeyen şüpheli … tarihinde … nolu telefon aracılığı ile tarafım ile irtibata geçerek … ürünlerini satma vadi ile yardım talep etmiştir. 
2. Şüpheli … vakfı adına yardım topladığını e-posta adresime göndermiş olduğu sahte olarak düzenlenmiş yardım kampanyası iznin bulunduğunu bana bildirmiştir. 
3. Bilahare yapılan araştırma sonucunda … vakfı ismi ile başlayan sahte bir e-posta adresi alındığı ve bu şekilde kişilerden haksız menfaat temin etmiş olduğu anlaşılmıştır. 
4. Şüphelini vermiş olduğu … nolu IBAN hesabına toplam … TL bağış yapmış olduktan sonra ilgili vakıf ile iletişime geçmem üzerine böyle bir yardım kampanyasının olmadığı anlaşılmıştır. 
5. Bu şekilde şüpheli vakıf ve dernek isimlerini kullanarak sahte e-posta adresleri ve web siteleri ile kişileri dolandırmak suretiyle haksı menfaat temin etmektedir. 

SONUÇ VE TALEP : Yukarıda izah etmiş olduğumuz nedenlerden dolayı; 

1. Şüphelinin açık kimlik ve adres bilgilerinin tespiti ile hakkında TCK 158 ve devamı maddeleri gereğince nitelikli dolandırıcılık suçundan soruşturma yapılması,
2. Yeterli delillere ulaşılması halinde şüpheli hakkında kamu davası açılması arz ve talep olunur. (Tarih ve İmza)

Deliller : Tanık beyanları, Web sitesi ekran görüntüleri, Banka dekontları ve her türlü diğer yasal deliller.